Răng khôn mọc ngầm: Dấu hiệu, nguy hiểm và khi nào cần nhổ ngay

Phần lớn mọi người biết mình có răng khôn mọc ngầm không phải nhờ chụp X-quang, mà nhờ cơn đau âm ỉ ở góc hàm không rõ nguyên do, hoặc tình cờ phát hiện khi khám nha sĩ định kỳ. Răng khôn mọc ngầm (impacted wisdom tooth) là tình trạng răng số 8 không đủ chỗ để trồi lên bình thường, nằm kẹt một phần hoặc hoàn toàn trong xương hàm hoặc dưới nướu.

Điều khiến răng khôn ngầm trở thành chủ đề khó khăn với nhiều người là: không phải mọi răng khôn ngầm đều cần nhổ, nhưng cũng không phải mọi trường hợp đều có thể chờ đợi mãi. Bài viết này giúp bạn hiểu chính xác tình trạng của mình, nhận biết các dấu hiệu cần hành động ngay, và biết những gì sẽ xảy ra nếu chọn nhổ hoặc không nhổ.

Răng khôn mọc ngầm có mấy loại?

Nha sĩ phân loại răng khôn ngầm dựa trên vị trí, hướng mọc và khả năng biến chứng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ phức tạp của ca nhổ và nguy cơ biến chứng.

Răng khôn ngầm nghiêng về phía răng số 7 (mesioangular) là loại phổ biến nhất, chiếm khoảng 44% các ca. Răng nghiêng vào trong hoặc ra ngoài má ít gặp hơn. Loại nguy hiểm nhất là răng nằm ngang hoàn toàn (horizontal) là tình trạng răng số 8 mọc song song với xương hàm, chèn ép trực tiếp vào răng số 7, thường ngầm dưới nướu/xương.

Về mức độ chôn vùi: răng mọc ngầm một phần (partially impacted) có một phần mũi răng đã nhô qua nướu nhưng không đủ chỗ để mọc hoàn toàn. Đây thực ra là tình trạng đáng lo hơn răng ngầm hoàn toàn, vì phần nướu hở tạo ra một túi nướu, nơi vi khuẩn và thức ăn dễ tích tụ, gây viêm pericoronitis (viêm nướu trùm răng khôn) tái đi tái lại.

Hình ảnh chụp x-quang của răng khôn mọc lệch

Dấu hiệu nhận biết răng khôn mọc ngầm

Nhiều người mang răng khôn ngầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng gì. Nhưng khi triệu chứng xuất hiện, chúng thường tiến triển theo một trình tự có thể nhận ra.

Các triệu chứng phổ biến

Triệu chứng sớm nhất thường là đau âm ỉ ở góc hàm dưới, đặc biệt khi nhai hoặc há miệng rộng. Cơn đau có thể lan lên thái dương, tai hoặc cổ khiến nhiều người nhầm là đau tai, đau đầu hoặc vấn đề khớp thái dương hàm. Nướu ở vùng răng số 8 sưng đỏ, ấn vào đau là dấu hiệu viêm nướu trùm đang tiến triển.

Một số người nhận thấy mùi hôi bất thường trong miệng dù đã đánh răng sạch. Đây thường là dấu hiệu thức ăn tích tụ trong túi nướu quanh răng khôn ngầm đang phân huỷ. Khó há miệng hoàn toàn (trismus) là dấu hiệu viêm đã lan rộng hơn và cần thăm khám ngay.

Khi nào là dấu hiệu cần đến nha sĩ ngay trong ngày?

Những tình huống dưới đây không nên chờ đến lịch hẹn thông thường:

•       Sưng mặt lan rộng ra má hoặc dưới cằm. Đây có thể là dấu hiệu áp xe đang lan.

•       Sốt cao kết hợp với đau hàm nhiễm trùng đã vào hệ thống.

•       Khó nuốt hoặc khó thở là biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm đến tính mạng.

•       Miệng không thể há hơn 2–3 cm, gây co cứng cơ do viêm nặng.

Biến chứng nếu không xử lý răng khôn ngầm kịp thời

Không phải tất cả răng khôn ngầm đều gây biến chứng nhưng những trường hợp có biến chứng thì thường nghiêm trọng và tốn kém hơn nhiều so với nhổ sớm theo kế hoạch.

Tiêu chân răng số 7

Biến chứng được nha sĩ lo ngại nhất là răng khôn ngầm nằm ngang đẩy liên tục vào chân răng số 7 kế bên, gây tiêu chân răng (external root resorption). Quá trình này diễn ra hoàn toàn không đau, không có triệu chứng, và chỉ phát hiện được qua X-quang. Khi phát hiện muộn, răng số 7 có thể đã bị tổn thương đến mức không thể phục hồi, mất thêm một răng vĩnh viễn chỉ vì không nhổ răng khôn sớm.

Biến chứng tiêu chân răng khi không phát hiện răng khôn mọc lệch kịp thời

U nang quanh thân răng (dentigerous cyst)

Xung quanh thân của mọi răng chưa mọc đều có một túi bào thai nhỏ. Ở răng khôn ngầm nằm lâu trong xương, túi này có thể phát triển thành u nang dentigerous, tăng dần kích thước, làm tiêu xương hàm xung quanh và đẩy lệch các răng lân cận. U nang lớn cần phẫu thuật phức tạp hơn nhiều so với nhổ răng khôn thông thường, và để lại khuyết xương cần ghép xương.

Viêm nướu trùm và nhiễm trùng lan rộng

Răng khôn ngầm một phần với nướu trùm là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn kỵ khí phát triển. Viêm pericoronitis tái đi tái lại không chỉ gây đau mà còn là nguồn vi khuẩn liên tục có thể lan vào khoang mặt, cổ hoặc trung thất trong các ca nặng (viêm tổ chức tế bào Ludwig's angina), một biến chứng có thể đe dọa tính mạng dù hiếm gặp.

Nên nhổ hay giữ lại? Tiêu chí đánh giá của nha sĩ

Quyết định nhổ hay giữ không phải do bạn tự đưa ra dựa trên triệu chứng mà phải dựa trên phim X-quang panoramic hoặc CBCT kết hợp với đánh giá lâm sàng của nha sĩ. Dưới đây là các yếu tố nha sĩ cân nhắc.

Các yếu tố nghiêng về phía nhổ:

•       Góc nghiêng ngang hoặc gần ngang áp lực liên tục lên răng số 7.

•       Viêm nướu trùm tái phát từ 2 lần trở lên trong 12 tháng.

•       Bằng chứng tiêu chân răng số 7 trên X-quang, dù chưa có triệu chứng.

•       U nang đang hình thành quanh thân răng.

•       Sâu răng ở thân răng khôn hoặc mặt xa của răng số 7 do không vệ sinh được.

Các yếu tố có thể tiếp tục theo dõi thay vì nhổ ngay:

•       Răng ngầm hoàn toàn, nằm yên trong xương, không có triệu chứng, không tiêu chân lân cận.

•       Bệnh nhân cao tuổi có mật độ xương cao nguy cơ phẫu thuật lớn hơn lợi ích.

•       Vị trí gần thần kinh alveolar inferior, cần cân nhắc kỹ nguy cơ tê liệt cảm giác.

Quá trình nhổ răng khôn ngầm diễn ra như thế nào?

Nhổ răng khôn ngầm là tiểu phẫu ngoại trú, bạn đến phòng khám buổi sáng và về nhà trong ngày. Toàn bộ quá trình thường kéo dài 30–60 phút tuỳ mức độ phức tạp. Hiểu trước quy trình giúp giảm lo lắng đáng kể.

1.    Gây tê tại vùng nướu và xương hàm quanh răng số 8 được gây tê hoàn toàn. Bạn sẽ cảm thấy áp lực và rung động nhưng không đau. Một số phòng khám có thêm tê bề mặt trước khi tiêm để giảm cảm giác kim.

2.    Rạch nướu và bộc lộ răng nha sĩ rạch một đường nhỏ trên nướu để tiếp cận răng ngầm bên dưới.

3.    Có thể cần cắt xương với răng ngầm sâu trong xương, nha sĩ phẫu thuật dùng khoan xương (chạy bằng nước làm mát) để bộc lộ phần thân răng.

4.    Cắt đôi thân răng nếu cần để dễ lấy ra theo nhiều mảnh thay vì cố xoay một khối lớn, giảm tổn thương xương xung quanh.

5.    Làm sạch và khâu ổ nhổ được làm sạch kỹ, đặt gạc, khâu lại nướu bằng chỉ tự tiêu.

Chăm sóc sau nhổ răng khôn ngầm: 7 ngày đầu tiên

24 giờ đầu là giai đoạn quan trọng nhất. Không súc miệng mạnh, không dùng ống hút, không hút thuốc ba điều này đều có thể làm bong cục máu đông trong ổ nhổ, gây dry socket (huyệt khô) biến chứng đau nhất sau nhổ răng, không nguy hiểm nhưng rất khó chịu và kéo dài thêm 1–2 tuần.

Ngày 2–3 thường là đau và sưng nhiều nhất. Điều này là bình thường và không phải dấu hiệu nhiễm trùng. Chườm đá ngoài má (20 phút đặt, 20 phút nghỉ) trong 24 giờ đầu giúp giảm sưng. Từ ngày 3 trở đi có thể chườm ấm để giảm cứng hàm.

Về vệ sinh răng miệng: đánh răng bình thường các răng khác, nhưng tránh hoàn toàn vùng ổ nhổ trong 24 giờ đầu. Từ ngày 2 có thể dùng nước muối ấm súc miệng nhẹ nhàng sau mỗi bữa ăn. Bàn chải lông mềm như KaKa giúp làm sạch các răng lân cận mà không gây kích ứng vùng vừa phẫu thuật.

Bàn chải KaKa giúp làm sạch các răng lân cận 

Nhổ sớm vs nhổ muộn: So sánh để ra quyết định

Câu hỏi thường gặp

Răng khôn ngầm không đau có cần nhổ không?

Không nhất thiết phải nhổ ngay nếu không đau nhưng cần chụp X-quang để đánh giá vị trí và mối quan hệ với răng số 7. Nếu răng nằm ngang hoặc có dấu hiệu ảnh hưởng đến chân răng lân cận trên phim, nha sĩ thường khuyến nghị nhổ dù không có triệu chứng. Theo dõi bằng X-quang định kỳ mỗi 1–2 năm là lựa chọn hợp lý cho các trường hợp ngầm hoàn toàn và ổn định.

Nhổ răng khôn ngầm có nguy hiểm không?

Đây là thủ thuật phổ biến và an toàn trong tay nha sĩ có kinh nghiệm, nhưng không phải không có rủi ro. Biến chứng phổ biến nhất là dry socket (5–10% các ca), nhiễm trùng nhẹ và tê tạm thời vùng môi dưới hoặc lưỡi. Tê liệt cảm giác vĩnh viễn do tổn thương thần kinh alveolar inferior xảy ra ở dưới 1% các ca và liên quan đến vị trí chân răng quá gần thần kinh là điều nha sĩ phẫu thuật sẽ đánh giá kỹ trên phim CBCT trước khi quyết định.

Sau nhổ răng khôn ngầm có cần chỉnh nha không?

Nhổ răng khôn ngầm không tự động làm răng trước thẳng hơn hay thưa hơn. Ý kiến cho rằng răng khôn gây chen lấn các răng cửa đã được nghiên cứu nhiều nhưng bằng chứng không nhất quán, có thể là yếu tố góp phần nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Nếu bạn đang băn khoăn về chỉnh nha, đây là câu hỏi cần trao đổi riêng với nha sĩ chỉnh nha, tách biệt với quyết định nhổ răng khôn.

Đang mang thai có nhổ được không?

Nha sĩ thường khuyến nghị tránh nhổ răng trong tam cá nguyệt đầu (3 tháng đầu) và cuối (3 tháng cuối). Tam cá nguyệt thứ hai (tháng 4–6) là giai đoạn an toàn nhất nếu thực sự cần thiết. Tuy nhiên, trừ trường hợp đau cấp tính hoặc nhiễm trùng không kiểm soát được, hầu hết nha sĩ sẽ điều trị triệu chứng tạm thời và trì hoãn nhổ đến sau sinh.

Kết luận

Răng khôn mọc ngầm không phải vấn đề bạn cần sợ hãi nhưng cũng không phải thứ có thể bỏ qua vô thời hạn. Điểm mấu chốt là không tự quyết định dựa trên triệu chứng hay thiếu triệu chứng: một chiếc phim X-quang panoramic mỗi 1–2 năm đủ để nha sĩ theo dõi và đưa ra khuyến nghị chính xác cho tình trạng cụ thể của bạn.

Nếu bạn đã có triệu chứng đau hàm tái phát, sưng nướu góc hàm sau, mùi hôi khó giải thích, đừng chờ lịch hẹn định kỳ tiếp theo. Điều trị sớm, khi chưa có biến chứng, luôn đơn giản hơn, ít đau hơn và rẻ hơn so với xử lý hậu quả sau này.

Sau khi nhổ, giai đoạn lành thương đòi hỏi vệ sinh răng miệng cẩn thận hơn bình thường. Bàn chải lông mềm là lựa chọn phù hợp để làm sạch các răng lân cận mà không kích ứng vùng vừa phẫu thuật với bàn chải KaKa với sợi lông 0,01mm đáp ứng đúng tiêu chí này.

Bài viết liên quan

→  Cách Đánh Răng Đúng Kỹ Thuật Bass  

→  Ảnh hưởng của độ cứng sợi lông bàn chải đánh răng tới sức khoẻ răng miệng